Dự thảo Luật Kiến trúc: Chờ những điểm mới


Mặc dù Dự thảo Luật Kiến trúc lần này đã được chỉnh lý, bổ sung song giới chuyên môn vẫn mong chờ những điểm mới hoặc những điểm khác biệt, ít nhất là trong cách thức tiếp cận quản lý kiến trúc.

Tham vọng "giữ bản sắc, phát huy bản sắc" ở Luật Kiến trúc đang rất mơ hồ

Kiến trúc là một trong những yếu tố góp phần thể hiện sắc thái riêng của mỗi quốc gia. Nhìn vào các công trình có thể biết ngay đó là kiến trúc đặc trưng của quốc gia, dân tộc nào. Với thực trạng kiến trúc Việt Nam hiện nay, việc dự án Luật đưa ra nguyên tắc trong hoạt động kiến trúc, trong đó có quy định phải phù hợp với định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam là rất cần thiết.

Luật “dẫm chân” Luật

Trong Luật Kiến trúc có hai chương quan trọng nhất là chương 2 đề cập đến quản lý kiến trúc và chương 3 đề cập đến hành nghề kiến trúc. Tuy nhiên, trong chương 2 về quản lý kiến trúc, dự thảo chủ yếu đề cập đến các yêu cầu của kiến trúc đô thị, nghĩa là gắn kết kiến trúc vào đô thị.

Đây rõ ràng là một quan điểm đúng vì tất cả các kiến trúc, phần nhiều gắn liền với các điểm dân cư đô thị, đều được xây dựng dựa trên bối cảnh đô thị xung quanh và việc quản lý kiến trúc phải mang tính tổng thể trong bản hòa ca mang tên đô thị.

Tuy nhiên mặt khác lại cho thấy sự chưa rõ ràng về mức độ và phạm vi điều tiết của Luật Kiến trúc khi hiện tại, kiến trúc đô thị lại đang được quy định bởi Luật Quy hoạch đô thị 2009 thông qua định nghĩa “kiến trúc đô thị là tổ hợp các vật thể trong đô thị, bao gồm các công trình kiến trúc, kỹ thuật, nghệ thuật, quảng cáo mà sự tồn tại, hình ảnh, kiểu dáng của chúng chi phối hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan đô thị”, trong khi dự thảo Luật Kiến trúc lại không xác định khái niệm này.

Luật Kiến trúc còn đề cập đến một số khái niệm khác như không gian đô thị hay cảnh quan đô thị cũng được tìm thấy định nghĩa trong Luật Quy hoạch đô thị. Mặt khác, Điều 60 của Luật Quy hoạch đô thị 2009 có quy định chi tiết về “Quy chế quản lý quy hoạch, kiến trúc đô thị” trong đó có nội dung “quy định quản lý kiến trúc, không gian đô thị và các biện pháp khuyến khích, hạn chế” thì trong Điều 10 dự thảo Luật Kiến trúc cũng đề xuất “Quy chế quản lý kiến trúc gồm quy chế quản lý kiến trúc chung và quy chế quản lý kiến trúc chi tiết. Quy chế quản lý kiến trúc chung được lập cho toàn bộ thành phố, thị xã, thị trấn và xã. Quy chế quản lý kiến trúc chi tiết được lập cho những khu vực trong địa bàn được xác định trong Quy chế quản lý kiến trúc chung hoặc theo yêu cầu quản lý của địa phương”.

Vậy thì các đô thị sẽ có hai quy chế quản lý kiến trúc được tạo bởi hai bộ luật?

“Lưỡng cực” trong cách thức quản lý

Có vẻ như Luật Kiến trúc đang “dẫm chân” một phần lên phạm vi của Luật Quy hoạch đô thị, và trong tương lai nếu Luật Quản lý phát triển đô thị cũng được chấp thuận thì sẽ có đến 3 luật cùng chi phối lĩnh vực kiến trúc đô thị - một sản phẩm chính của chuyên ngành thiết kế đô thị.

Bởi theo thông lệ, Luật Kiến trúc nên tiếp cận các công trình kiến trúc dưới danh nghĩa quản lý một loại sản phẩm xây dựng tương đối đặc biệt vì liên quan đến tính sáng tạo, bản quyền tác phẩm cũng như các quyền và nghĩa vụ của tác giả là những kiến trúc sư hành nghề kiến trúc bởi kiến trúc vẫn được xem là một ngành đặc thù kết hợp giữa khoa học kỹ thuật và sáng tạo nghệ thuật

Sở dĩ có tình trạng trên vì về bản chất kiến trúc đô thị bao gồm hai thành tố ghép lại là kiến trúc và đô thị: (1) Kiến trúc thường được hiểu là “kiến trúc công trình”, thể hiện qua tính thẩm mỹ hay vẻ đẹp cá nhân của từng công trình. Có một thực tế là tập hợp nhiều cá nhân đẹp chưa hẳn đã tạo ra một tổng thể đẹp, đặc biệt khi hiện nay các công trình thường mang xu hướng “biểu tượng hóa”, nghĩa là mỗi công trình đều muốn cố gắng tạo dựng bản sắc thẩm mỹ riêng dựa trên tính hoàn chỉnh độc lập về kiến trúc. Do đó hiện đang xảy ra hiện tượng quá nhiều “biểu tượng” kiến trúc trong thành phố mà mỗi biểu tượng một vẻ, mặc dù tách riêng ra thì rất hoàn hảo nhưng khi đứng cạnh nhau thì lại tạo nên sự lộn xộn, tạp nham và thậm chí đối lập nhau.

(2) Đô thị thể hiện qua quần thể các công trình, do đó vẻ đẹp đô thị là vẻ đẹp tổng thể, nghĩa là vẻ đẹp dựa trên sự hài hòa của các kiến trúc riêng lẻ. Nói cách khác, một đô thị đẹp chưa chắc đã là kết quả hiển nhiên của những công trình đẹp đặt cạnh nhau mà cần sự phối hợp ăn khớp giữa các cá nhân đó với nhau. Điều này dẫn đến có thể cần phải có sự “khiếm khuyết” nhất định trong mỗi kiến trúc để các công trình có thể bổ trợ, bù trừ cho nhau về mặt thẩm mỹ đô thị.

Chính những quan điểm khác nhau về “đẹp cá nhân” hay “đẹp tổng thể” này đã dẫn đến sự “lưỡng cực” trong cách thức quản lý kiến trúc đô thị.

Còn những tham vọng "giữ bản sắc, phát huy bản sắc"  ở Luật Kiến trúc đang là mơ hồ bởi nó đồng thời liên quan đến các Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng... Thay vào đó cần sử dụng đồng thời những công cụ pháp lý cụ thể để thực hiện.

TS. TRẦN MINH TÙNG - Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng

Liên hệ cung cấp thông tin và gửi tin bài cộng tác

Hotline:0984 777 107

Email: batdongsan@dddn.com.vn

Bình luận

Bạn còn 500/500 ký tự