Dự án

Tất cả những vấn đề bất cập, biến tướng của hợp đồng BT diễn ra trong thời gian qua đều do thiếu công khai, minh bạch

Lý do dừng triển khai các dự án nêu trên do theo quy định của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (có hiệu lực thi hành từ 1/1/2021), đối với dự án áp dụng loại hợp đồng BT dừng triển khai dự án mới, dừng thực hiện dự án chưa phát hành hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu.

BT không có lỗi

Lẽ ra hình thức này phải dừng lại lâu rồi vì trước đây Chính phủ từng có văn bản yêu cầu dừng dự án BT nhưng có thể vì “lợi ích nhóm” nên nhiều địa phương vẫn xin tiếp tục và đẩy mạnh dự án BT. Vì thế bây giờ có rất nhiều dự án BT đang dở dang. Việc xử lý chuyển tiếp các dự án này thế nào cũng là vấn đề khó khăn.

Bản chất phương thức BT không có lỗi, chỉ có điều khi đi vào Việt Nam bị biến tướng với sự thay đổi trên bình diện thị trường. Khi thị trường chưa có tính công khai minh bạch và có sự giám sát nhiều chiều, đa dạng. Sự giám sát rất hình thức.

Hầu hết các dự án sai phạm là từ phía người dân hay báo chí, công luận đưa ra thì mới đi kiểm tra, giám sát, thanh tra. Ở những vùng sâu, vùng xa hay kể cả là ở thành phố vẫn có thể áp dụng được phương thức này nếu công khai minh bạch và có một sự công bằng, rõ ràng, tuân thủ nguyên tắc ngang giá.

Còn để nói có hình thức nào hoàn hảo hơn hay không thì không có. Vì một bên là do Nhà nước không có tiền. Nếu có tiền thì Nhà nước tự bỏ ra xây, tự mình cân đo đong đếm, thực hiện dự án thì đã không còn chuyện để bàn. Thứ hai là, Nhà nước có tài sản công nhưng nằm dưới dạng tiềm ẩn và rõ ràng làm thế nào để đem bán tài sản đó lấy tiền đầu tư thì đã là vấn đề “khó nhằn”.

Đơn vị đấu giá độc lập

Tất cả những vấn đề bất cập, thất thoát, tham nhũng đất đai, xung đột lợi ích hay sự biến tướng của hợp đồng BT diễn ra trong thời gian qua đều do thiếu công khai, minh bạch. Nói đúng hơn là cơ chế công khai, minh bạch chỉ mới nằm ở lời nói, ở văn bản giấy còn thực tế thì hoàn toàn là phi minh bạch.

Việc “khai tử” dự án BT đã đặt ra một bài học cho các cơ quan quản lý trong việc triển khai các dự án PPP còn lại trong thời gian tới, đó là, nếu không minh bạch được thì cũng nên dừng lại, dù là bất cứ hình thức dự án nào, đặc biệt là BOT.

Trách nhiệm của 2 bên rõ ràng, minh bạch. Nhà nước phải giám sát được toàn bộ các quá trình hình thành và hoạt động của dự án đó, chứ không thể buông cho doanh nghiệp muốn làm gì thì làm như thời gian vừa qua.

Có thể nói Nhà nước đang mua lại những công trình hạ tầng với giá quá đắt. Sự đắt đỏ không chỉ thể hiện ở mặt tài chính mà còn ở việc dần đánh mất niềm tin của người dân, gia tăng xung đột đất đai. Câu chuyện lợi ích nhóm, câu chuyện thực hiện các dự án công – tư, dù không công khai nhưng có lẽ ai cũng nhìn thấy rõ ràng những lợi ích nhóm, những sân sau... Sự thiếu minh bạch và không vì người dân, vì lợi ích của cộng đồng xã hội dẫn đến người dân bức xúc.

Nhưng rõ ràng, muốn triển khai hiệu quả, đúng mục đích các dự án cộng cộng thì phải có sự thay đổi tư duy cũng như cách thức của tổ chức PPP, quan trọng nhất là phải thực sự công khai, minh bạch. Và có lẽ Nhà nước nên thành lập một đơn vị chuyên trách đấu giá các tài sản công.